شمس الدين حافظ
44
غزليات حافظ ( فارسى )
اختلاف متنها : 3 - ق - خ - محبان بادپيما پ - محبان بادهپيما كلمهء « بادپيما » بر « بادهپيما » ارجح است زيرا « بادپيما » به معنى سرگردان و بيهوده گرد مىباشد و با مقصود سراينده در اين بيت كاملًا مطابقت دارد . علاوه بر اين از نظر صنعت تجنيس « باد » و « باده » مورد ملاحظه شاعر بوده است . 4 - خ - پ - غرور حسن - پرسشى بكنى ق - غرور حسنت - پرسشى نكنى « غرور حسن » بر « غرور حسنت » در بيت 4 از نظر شيوايى و آهنگ كلام برترى دارد و « پرسشى نكنى » بر « پرسشى بكنى » از نظر اشتراك نفى در كلمات نداد و « نكنى » ارجح است و بايد توجه داشت كه « نكنى » در اينجا بجاى « نمىكنى » كه جنبهء استمرارى دارد به كار رفته است . 5 - ق - خ - بند و دام پ - دام و دانه در مصرع دوم بيت 5 « دام و دانه » بر « بند و دام » مرجّح است . زيرا در واژههاى « دانه » و « مرغ دانا » صنعت تجنيس رعايت شده است و علاوه بر اين « دام و دانه » براى شكار « مرغ » مناسبتر و كاملتر از « بند و دام » مىباشد . افزون بر اين « بند و دام » دو آلت جداگانه نيست . 7 - ق - خ - كه وضع مهر و وفا پ - كه خال مهر و وفا « خال مهر و وفا » بر « وضع مهر و وفا » برترى دارد زيرا با « روى زيبا » متناسب و كاملًا مأنوس به ذهن است بر خلاف « وضع » . خال در ادب فارسى مزيّتى براى چهرهء زيباست . مصرع اول اين بيت از سعدىست . 8 - خ - نه عجب - سماع زهره ق - نه عجب - سرود زهره پ - چه عجب - سماع زهره گزينش « نه عجب » بر « چه عجب » برترست و « سماع زهره » بر « سرود زهره » مزيت دارد ، زيرا لازمهء « سماع » رقص است ولى هر سرودى مستلزم بر انگيخته شدن به رقص نيست . علاوه بر اين با « گفتهء حافظ » است كه در سماع زهره مسيحا به رقص مىآيد نه سرود زهره ، در غير اين صورت « گفته حافظ » كجا مىرود ؟